ନବସେତୁ ସମ୍ପାଦକୀୟ: “ଓଡ଼ିଶା ଲୋକାୟୁକ୍ତ :
ଗଣତନ୍ତ୍ର ମାନେ କେବଳ 5 ବର୍ଷକୁ ଥରେ ଭୋଟ୍ ଦେବା ନୁହେଁ। ଗଣତନ୍ତ୍ର ମାନେ ହେଉଛି ସାଧାରଣ ଲୋକ ଯେତେବେଳେ ସରକାରଙ୍କ ଭୁଲ୍ ଦେଖିବେ, ସେତେବେଳେ ତାର ପ୍ରଶ୍ନ କରିବାର ଅଧିକାର ଥିବା। କିନ୍ତୁ ଯେତେବେଳେ ଅଭିଯୋଗ ମନ୍ତ୍ରୀ, ବିଧାୟକ କିମ୍ବା ବଡ ଅଧିକାରୀଙ୍କ ବିରୁଦ୍ଧରେ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ସାଧାରଣ ଲୋକ କେଉଁଠି ଯିବ? ସେହି ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ହେଉଛି “ଲୋକାୟୁକ୍ତ”।
2014 ମସିହାରେ କେନ୍ଦ୍ରର ଲୋକପାଳ ଆଇନ ପରେ ଓଡ଼ିଶା ଦେଶର ପ୍ରଥମ ରାଜ୍ୟ ଭାବେ “ଓଡ଼ିଶା ଲୋକାୟୁକ୍ତ ଓ ଉପ-ଲୋକାୟୁକ୍ତ ଆଇନ” ପାରିତ କଲା। ଏହା ଓଡ଼ିଶାର ସାଢେ 4 କୋଟି ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଦୁର୍ନୀତି ବିରୋଧରେ ଗୋଟିଏ ବଡ ଅସ୍ତ୍ର ହୋଇଥିଲା।
ଓଡ଼ିଶା ଲୋକାୟୁକ୍ତ କ’ଣ କରେ?
ଭୁବନେଶ୍ୱର ସତ୍ୟନଗରର ତୋଶାଳି ଭବନରେ ଅବସ୍ଥିତ ଏହି ପ୍ରତିଷ୍ଠାନ ହେଉଛି ରାଜ୍ୟର “ସଂସଦୀୟ ଓମ୍ବୁଡ୍ସମ୍ୟାନ”। ଏହାର କାମ ହେଲା – ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ତଳ ସ୍ତରର ସରକାରୀ କର୍ମଚାରୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତଙ୍କ ବିରୁଦ୍ଧରେ କ୍ଷମତାର ଅପବ୍ୟବହାର, କୁଶାସନ ଓ ଦୁର୍ନୀତି ଅଭିଯୋଗର ନିରପେକ୍ଷ ତଦନ୍ତ କରିବା।
2014 ଆଇନ ଅନୁସାରେ ଏହା ଗୋଟିଏ 6 ଜଣିଆ ପ୍ୟାନେଲ୍। ବର୍ତ୍ତମାନ ଏହାର ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ଭାବେ ଅବସରପ୍ରାପ୍ତ ଗୌହାଟି ହାଇକୋର୍ଟର ପ୍ରଧାନ ବିଚାରପତି ଜଷ୍ଟିସ୍ ଅଜିତ ସିଂହ ଅଛନ୍ତି। ରାଜ୍ୟପାଳ ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ, ବିଧାନସଭା ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ଓ ବିରୋଧୀ ଦଳ ନେତାଙ୍କ ସହିତ ପରାମର୍ଶ କରି 5 ବର୍ଷ ପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତି ଦେଇଥାନ୍ତି।
ଲୋକାୟୁକ୍ତଙ୍କ ସବୁଠୁ ବଡ ଶକ୍ତି ହେଲା – ଏହାର ତଦନ୍ତକୁ “ନ୍ୟାୟିକ କାର୍ଯ୍ୟାନୁଷ୍ଠାନ” ଭାବେ ଗଣାଯାଏ। ଅଭିଯୋଗକାରୀଙ୍କ ନାମ ଗୋପନ ରଖାଯାଏ। ଏବେ ଅନଲାଇନରେ ମଧ୍ୟ ଅଭିଯୋଗ କରିହେବ।
ତଥ୍ୟ କ’ଣ କହୁଛି? ଆଶା ଓ ନିରାଶା ମଝିରେ
ତଥ୍ୟ ଦେଖିଲେ ଦୁଇଟି ଚିତ୍ର ସାମ୍ନାକୁ ଆସେ।
ଗୋଟିଏ ପଟେ ଆଶା: 2020 ମସିହାରେ କୋଭିଡ୍ ସମୟରେ ମାସ୍କ ଓ PPE କିଣାରେ ହୋଇଥିବା ଦୁର୍ନୀତି ଉପରେ ଲୋକାୟୁକ୍ତ ସ୍ୱତଃ ତଦନ୍ତ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ। ଏହା ଦେଖାଉଛି ସଂସ୍ଥା ଜୀବିତ ଅଛି।
ଅନ୍ୟ ପଟେ ନିରାଶା: 2019 ରେ 1418 ଟି ନୂଆ ମାମଲା ଆସିଥିବା ବେଳେ ମାତ୍ର 166 ଟିର ସମାଧାନ ହୋଇଥିଲା। 2020 ରେ 272 ଟି ମଧ୍ୟରୁ 56 ଟି। ପୂର୍ବ ଲୋକପାଳଙ୍କ 29 ଟି ମାମଲା ଏବେ ବି ପଡି ରହିଛି। ଆଉ 1223 ଟି ଅଭିଯୋଗକୁ “ବ୍ୟକ୍ତିଗତ” କହି ରାଜ୍ୟ ସରକାରଙ୍କ ପାଖକୁ ଫେରାଇ ଦିଆଯାଇଛି।
ଅର୍ଥାତ୍ ଅଭିଯୋଗ ଆସୁଛି, କିନ୍ତୁ ନିଷ୍ପତ୍ତି ବହୁତ ଧୀରେ ହେଉଛି।
ସବୁଠୁ ବଡ ସମସ୍ୟା – ଦାନ୍ତ ନାହିଁ କି?
ଲୋକାୟୁକ୍ତ ନିଜେ କହିଛନ୍ତି – “ତଦନ୍ତ ପାଇଁ ଆମକୁ ଭିଜିଲାନ୍ସ ବିଭାଗର ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଦରକାର”। ଏହାର ଅର୍ଥ ହେଲା, ଲୋକାୟୁକ୍ତଙ୍କ ପାଖରେ ନିଜର ତଦନ୍ତ ଏଜେନ୍ସି ନାହିଁ। ସେ ସୁପାରିଶ କରିପାରିବେ, କିନ୍ତୁ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ କରିବାର ଶକ୍ତି ସୀମିତ।
ଆଉ ଗୋଟିଏ ସମସ୍ୟା – ଜନସଚେତନତାର ଅଭାବ। ଅନେକ ଲୋକ ଜାଣି ନାହାନ୍ତି ଯେ ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ବିରୁଦ୍ଧରେ ମଧ୍ୟ ଲୋକାୟୁକ୍ତଙ୍କ ପାଖରେ ସିଧା ଅଭିଯୋଗ କରିହେବ।
ଆମର ଦାବି: ଲୋକାୟୁକ୍ତକୁ ପ୍ରକୃତ ଅର୍ଥରେ ସଶକ୍ତ କରାଯାଉ
- ତଦନ୍ତ ଶକ୍ତି ଦିଆଯାଉ: ଲୋକାୟୁକ୍ତଙ୍କ ଅଧୀନରେ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ତଦନ୍ତ ଟିମ୍ ଗଠନ ହେଉ। ନଚେତ୍ ସେ କେବଳ ସୁପାରିଶ କରିବା ଅଫିସ୍ ହୋଇ ରହିଯିବେ।
- ମାମଲା ନିଷ୍ପତ୍ତିର ସମୟସୀମା: ଗୋଟିଏ ଅଭିଯୋଗ 6 ମାସ ମଧ୍ୟରେ ନିଷ୍ପତ୍ତି ହେବା ଆଇନ କରାଯାଉ। ନଚେତ୍ ନ୍ୟାୟ ବିଳମ୍ବ ହେଲେ ତାହା ଅନ୍ୟାୟ ସହ ସମାନ।
- ସୁପାରିଶର ବାଧ୍ୟତାମୂଳକ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀତା: ଲୋକାୟୁକ୍ତ ଯାହା ସୁପାରିଶ କରିବେ, ସରକାରଙ୍କୁ 3 ମାସ ମଧ୍ୟରେ ତାହା ଉପରେ କାର୍ଯ୍ୟାନୁଷ୍ଠାନ ନେବାକୁ ବାଧ୍ୟ କରାଯାଉ।
- ଜନସଚେତନତା: ପ୍ରତି ଜିଲ୍ଲାରେ ଲୋକାୟୁକ୍ତଙ୍କ କାମ ଓ ଅଭିଯୋଗ କରିବା ପ୍ରକ୍ରିୟା ସମ୍ପର୍କରେ ପ୍ରଚାର ହେଉ।
ଉପସଂହାର: ନାମ ନୁହେଁ, କାମ ଚାହୁଁ
ଓଡ଼ିଶା ଲୋକାୟୁକ୍ତ କେବଳ ଗୋଟିଏ ବୋର୍ଡ ନୁହେଁ। ଏହା ହେଉଛି ସେହି ଚାଷୀର ଶେଷ ଆଶା ଯାହାର ରାସନ୍ କାର୍ଡରୁ ଚାଉଳ ଚୋରି ହୋଇଯାଉଛି। ଏହା ହେଉଛି ସେହି ଛାତ୍ରର ଆଶା ଯାହାର ସ୍କଲାରସିପ୍ ଅଧିକାରୀ ଖାଇ ଯାଉଛନ୍ତି।
ଡଃ ଆମ୍ବେଦକର କହିଥିଲେ – “ସାମାଜିକ ଓ ଆର୍ଥିକ ଗଣତନ୍ତ୍ର ବିନା ରାଜନୈତିକ ଗଣତନ୍ତ୍ର ବଞ୍ଚିପାରିବ ନାହିଁ”। ଲୋକାୟୁକ୍ତ ହେଉଛି ସେହି ସାମାଜିକ ଗଣତନ୍ତ୍ରର ଜଣେ ପ୍ରହରୀ।
ତେଣୁ ସରକାରଙ୍କ ନିକଟରେ ଆମର ଅନୁରୋଧ – ଲୋକାୟୁକ୍ତକୁ କେବଳ ଆଇନର କାଗଜରେ ସୀମିତ ରଖନ୍ତୁ ନାହିଁ। ତାକୁ ଦାନ୍ତ ଓ ନଖ ଦିଅନ୍ତୁ। ନଚେତ୍ “କ୍ଷମତା ଯେତେ ଉପରେ ରହିଲେ ବି ସେ ଆଇନ ଉପରେ ନୁହେଁ” – ଏହି ବାକ୍ୟ କେବଳ ବିଜ୍ଞାପନ ହୋଇ ରହିଯିବ।
ଦୁର୍ନୀତି ବିରୋଧରେ ଲଢିବା ହେଲେ ଲୋକାୟୁକ୍ତକୁ ସଶକ୍ତ କରିବାକୁ ହିଁ ପଡିବ। ଏହା ହିଁ ହେବ ସଚ୍ଚା ଗଣତନ୍ତ୍ର ପ୍ରତି ଆମର ସମ୍ମାନ।