ଓଡ଼ିଶାର ଅତି ପରିଚିତ ସୂଚନା ଅଧିକାର ଓ ନ୍ୟାୟର ଅଧିକାର ଲଢେଇର ଆଗଧାଡିର ସାମାଜିକ କର୍ମୀ, ବଲାଙ୍ଗୀର ଜିଲ୍ଲାର ଅପୂରଣୀୟ କ୍ଷତି, ନୀଳମଣି ଯୋଷୀ ଆଉ ନାହାଁନ୍ତି। ତାଙ୍କ ବିୟୋଗରେ ବଲାଙ୍ଗୀର ଜିଲ୍ଲା ଜଣେ କଠୋର ସତ୍ୟବାଦୀ, ନିର୍ଭୀକ ଏବଂ ଅପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦୀ ଯୋଦ୍ଧାଙ୍କୁ ହରାଇଛି।
ଜନ୍ମ ଓ ପରିବାର:
ବଲାଙ୍ଗୀର ସହରର ଇଚ୍ଛାପଡ଼ାରେ ୧୦ ଜୁଲାଇ ୧୯୬୪ ମସିହାରେ ଏକ ଗରିବ ପରିବାରରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ ନୀଳମଣି। ପିତା ସ୍ୱର୍ଗତ ପ୍ରଫୁଲ୍ଲ କୁମାର ଯୋଷୀ ଓ ମାତା ଶ୍ରୀମତୀ ଅମୂଲ୍ୟ ଯୋଷୀଙ୍କ ସଂସ୍କାରରେ ବଢିଥିଲେ। ଧର୍ମପତ୍ନୀ ସ୍ୱର୍ଗତା ମୀନା କୁମାରୀ ଯୋଷୀଙ୍କ ଅକାଳ ବିୟୋଗ ପରେ ବି ସେ ଭାଙ୍ଗି ପଡି ନ ଥିଲେ। ରାଜେନ୍ଦ୍ର କଲେଜ, ବଲାଙ୍ଗୀରରୁ ବାଣିଜ୍ୟ ବିଭାଗରେ ସ୍ନାତକ ହାସଲ କରି ସେ ସମାଜ ସେବାକୁ ନିଜ ଜୀବନ ବ୍ରତ କରିଥିଲେ।
ସୂଚନା ଅଧିକାରର ଅଗ୍ରଦୂତ:
ଗତ ଏକ ଦଶନ୍ଧି ଧରି ସେ ଶହ ଶହ RTI ଆବେଦନ କରି ପ୍ରଶାସନର ଚେର ଭିତରେ ପଶିଥିବା ଦୁର୍ନୀତିକୁ ପଦାରେ ପକାଇଥିଲେ। ସେ ଥିଲେ ରାଜ୍ୟ ସୂଚନା ଅଧିକାର ଅଭିଯାନର କୋର କମିଟି ସଦସ୍ୟ ଏବଂ ବଲାଙ୍ଗୀର ଜିଲ୍ଲା ଆବାହକ। ନୂଆ ପିଢିର ସୂଚନା ଅଧିକାର କର୍ମୀଙ୍କ ପାଇଁ ସେ ଜଣେ ଗାଇଡ୍, ଗୁରୁ ଏବଂ ପ୍ରେରଣା ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଯିଏ ବି ଯାଉଥିଲା, ସେ ବିନା ପଇସାରେ RTI ଲେଖିବା ଶିଖାଉଥିଲେ।
ତାଙ୍କର ଐତିହାସିକ ଲଢେଇ:
୧. ଧାନ କିଣା ଦୁର୍ନୀତିର ପର୍ଦ୍ଦାଫାଶ: ବଲାଙ୍ଗୀର ଜିଲ୍ଲାର ଧାନ ମଣ୍ଡିରେ କିପରି ଚାଷୀଙ୍କୁ କଟନି-ଛଟନି, କମ ଓଜନ ନାଁରେ ଲୁଟ୍ କରାଯାଉଥିଲା, ତାହାକୁ ସେ ପ୍ରମାଣ ସହ ଲୋକଲୋଚନକୁ ଆଣିଥିଲେ। ତାଙ୍କ ଲଢେଇ ଯୋଗୁଁ ହଜାର ହଜାର ଚାଷୀ ନ୍ୟାୟ ପାଇଥିଲେ।
୨. ଆର.ଆଇ ଓ ଅମିନ ନିଯୁକ୍ତି ଦୁର୍ନୀତି – ଯାହା ରାଜ୍ୟରେ ହଇଚଇ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲା: ୨୦୧୪ ମସିହାରେ ବଲାଙ୍ଗୀର ଜିଲ୍ଲାର ବହୁଚର୍ଚ୍ଚିତ ଆର.ଆଇ, ଅମିନ ନିଯୁକ୍ତିରେ ବ୍ୟାପକ ଅନିୟମିତତାକୁ ସେ RTI ମାଧ୍ୟମରେ ପର୍ଦ୍ଦାଫାଶ କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କର ସାହସିକ ପଦକ୍ଷେପ ଏବଂ ପ୍ରମାଣ ଭିତ୍ତିକ ଅଭିଯୋଗ ପରେ ତତ୍କାଳୀନ ଜିଲ୍ଲାପାଳ ଦେବରାଜ ମିଶ୍ରଙ୍କ ନାମରେ ଭିଜିଲାନ୍ସ ମାମଲା ରୁଜୁ ହୋଇଥିଲା ଏବଂ ତଦନ୍ତ ପରେ ସେ ଜେଲ ଯାଇଥିଲେ। ଏହା ଥିଲା ଜଣେ ସାଧାରଣ ନାଗରିକ ଆଗରେ ପ୍ରଶାସନର ମୁଣ୍ଡ ନୁଆଁଇବାର ବିରଳ ଉଦାହରଣ।
୩. ଲୋୟର ଶୁକତେଲ ବିସ୍ଥାପିତଙ୍କ ହକ୍ ପାଇଁ ଲଢେଇ: କେବଳ ଚାକିରି କି ଧାନ ନୁହେଁ, ଲୋୟର ସୁକତେଲ ପ୍ରକଳ୍ପରେ ବିସ୍ଥାପିତ ହୋଇଥିବା ଗରିବ ଆଦିବାସୀ ଓ ଚାଷୀଙ୍କ ଥଇଥାନ, କ୍ଷତିପୂରଣ ପାଇଁ ସେ ନିରନ୍ତର ଲଢୁଥିଲେ। ତାଙ୍କ ପାଇଁ ସେ ବାରମ୍ବାର ତହସିଲ ଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ହାଇକୋର୍ଟ ଯାଏ ଦୌଡିଥିଲେ।
୪. ଆଇନଗତ ଓ ପ୍ରଶାସନିକ ଲଢେଇ: ସେ କେବଳ RTI ଫାଇଲ କରି ଚୁପ୍ ବସୁ ନ ଥିଲେ। ଓଡ଼ିଶା ହାଇକୋର୍ଟରେ ସେ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ ରାଜ୍ୟ ସୂଚନା କମିଶନ (OIC) ର ନିଷ୍ପତ୍ତି ଅନୁବାଦ କରିବା ପାଇଁ ଆବେଦନ କରିଥିଲେ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସାଧାରଣ ଓଡ଼ିଆ ଲୋକ ନିଜ ଭାଷାରେ ନ୍ୟାୟ ବୁଝିପାରିବେ। ବିଭିନ୍ନ ତହସିଲର ଅନିୟମିତତା ଉପରେ ସେ ଲଗାତାର ପ୍ରଶାସନିକ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠାଉଥିଲେ।
୫. ବିପଦ ଓ ଧମକ: ତାଙ୍କର ଏହି ନିରନ୍ତର ଦୁର୍ନୀତି ବିରୋଧୀ ଅଭିଯାନ ଯୋଗୁଁ ଅନେକ ଥର ତାଙ୍କୁ କ୍ଷମତାରେ ଥିବା ଲୋକଙ୍କ ଠାରୁ ଧମକ, ଆକ୍ରମଣର ସାମ୍ନା କରିବାକୁ ପଡିଛି। କିନ୍ତୁ ସେ କେବେ ପଛଘୁଞ୍ଚା ଦେଇ ନାହାଁନ୍ତି।
ସମ୍ମାନ:
ତାଙ୍କ ଅଦମ୍ୟ ସେବା ପାଇଁ ୨୦୧୪ ରେ ଓଡ଼ିଶା ମାନବ ଅଧିକାର କମିଶନ ଏବଂ ୨୦୧୩ ରୁ ୨୦୨୫ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଓଡ଼ିଶା ସରକାର ତାଙ୍କୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୂଚନା ଅଧିକାର କର୍ମୀ ଭାବେ ସମ୍ମାନିତ କରିଥିଲେ।
ଶେଷରେ:
ଆଜି ସେ ଚାଲିଗଲେ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର ଦେଖାଇଥିବା ରାସ୍ତା ଅମର ରହିବ। ତାଙ୍କ ବିୟୋଗ କେବଳ ପରିବାରର ନୁହେଁ, ସମଗ୍ର ବଲାଙ୍ଗୀର ଜିଲ୍ଲାର ଅପୂରଣୀୟ କ୍ଷତି।
ଶୋକ ବାର୍ତ୍ତା:
ଏହି ଦୁଃଖଦ ସମୟରେ ମୁଁ ଗଭୀର ମର୍ମାହତ। ନୀଳମଣି ଦାଦା କେବଳ ଜଣେ RTI କର୍ମୀ ନ ଥିଲେ, ସେ ଥିଲେ ମୋର ମାର୍ଗଦର୍ଶକ, ବଡ ଭାଇ। ତାଙ୍କ ସାହସ ବିନା ଆମେ ଅନେକ ଲଢେଇ ଜିତି ପାରି ନ ଥାନ୍ତୁ। ତାଙ୍କ ଆତ୍ମାର ସଦଗତି ହେଉ ଏବଂ ତାଙ୍କ ପରିବାରକୁ ଭଗବାନ ଏହି ଦୁଃଖ ସହିବାର ଶକ୍ତି ଦିଅନ୍ତୁ। ତାଙ୍କ ଅଧୁରା ସ୍ୱପ୍ନକୁ ଆମେ ନିଶ୍ଚୟ ପୂରା କରିବୁ।
ଓଁ ଶାନ୍ତି।
ବିନମ୍ର ଶ୍ରଦ୍ଧାଞ୍ଜଳି
– ସରୋଜ କୁମାର ମେଶ୍ୱା।
ଶୋକାତୁର
ନବସେତୁ ପରିବାର, ବଲାଙ୍ଗୀର